İki yöntem aslında nasıl ısıtır?
Doğalgaz kombisi bir yakıt yakar. İçindeki gazı yakarak ısı üretir ve bu ısıyı suya verip evine dağıtır. Yani enerjiyi yerinde, yakarak elde eder.
Isı pompası ise yakmaz; taşır. Dışarıdaki havada, kışın bile bir miktar ısı vardır. Isı pompası elektrik kullanarak bu ısıyı dışarıdan toplayıp içeri pompalar. Buzdolabının tersi gibi çalışır: buzdolabı içerideki ısıyı dışarı atar, ısı pompası dışarıdaki ısıyı içeri alır.
COP: ısı pompasının sırrı
Isı pompasını özel yapan şey COP değeridir (verim katsayısı). Isı pompası harcadığı elektriğin katı kadar ısı verebilir. Çünkü elektriği ısı üretmek için değil, var olan ısıyı taşımak için kullanır. Taşıma işi, sıfırdan ısı üretmekten daha az enerji ister.
Basit bir benzetme: bir kova suyu kuyudan çekmek yerine, yamaçtan aşağı akan suyu bir oluğa yönlendirmek gibi. Aynı suya, çok daha az efor harcayarak ulaşırsın. İşte bu yüzden ısı pompası, harcadığı 1 birim elektrikten çoğu koşulda birkaç birim ısı çıkarır. Doğalgazda ise yaktığın yakıt kadar ısı alırsın, katını değil.
İklim: soğukta denklem değişir
Isı pompasının verimi hava sıcaklığına bağlıdır. Hava ne kadar soğursa, dışarıdaki ısıyı toplamak o kadar zorlaşır ve COP düşer. Yani ılıman bir iklimde ısı pompası çok parlak çalışırken, çok sert kışların olduğu bir yerde verimi geriler.
Bu, ısı pompasının soğuk yerde çalışmadığı anlamına gelmez; modern cihazlar düşük sıcaklıklarda da ısıtır. Ama verim düştüğü için elektrik tüketimi artar. Doğalgaz ise dış sıcaklıktan bu kadar etkilenmez. Bu yüzden ilin ve kışının sertliği, karşılaştırmanın en belirleyici etkenlerinden biridir.
Dağıtım sistemi: ısı pompası neyi sever?
Evin ısıyı nasıl dağıttığı da önemlidir. Isı pompası, suyu çok yüksek sıcaklığa çıkarmadan, ılık suyla geniş bir yüzeyi ısıtmayı sever. Bu yüzden yerden ısıtma ile çok iyi anlaşır; geniş zemin, düşük sıcaklıkta bile odayı rahat ısıtır ve ısı pompası yüksek verimde kalır.
Klasik, küçük yüzeyli radyatörler (petekler) ise suyun daha sıcak olmasını ister. Su ne kadar sıcak istenirse, ısı pompasının verimi o kadar düşer. Doğalgaz kombisi yüksek sıcaklıktaki suyu üretmekte zorlanmaz. Yani evinde yerden ısıtma varsa denklem ısı pompası lehine, sadece dar petekler varsa doğalgaz lehine eğilebilir.
Altyapı ve ilk yatırım
Pratik bir etken de altyapıdır. Bölgende doğalgaz hattı var mı? Yoksa doğalgaz seçeneği baştan zorlaşır; hat çekmek ayrı bir iştir. Isı pompası ise elektrik olan her yerde kurulabilir.
Maliyet tarafında iki kalemi ayırmak gerekir: ilk yatırım (cihazı alıp kurmak) ve işletme (her ay ısıtmak için ödediğin). Isı pompasının ilk yatırımı genellikle daha yüksektir. İşletmede ise COP sayesinde avantajlı olabilir, ama bu tamamen elektrik ile doğalgaz fiyat ilişkisine ve iklime bağlıdır. Bu yüzden sadece etikete değil, uzun vadeli tabloya bakmak gerekir.
- İlk yatırım: Isı pompasında genellikle daha yüksek.
- İşletme: COP ve fiyat ilişkisine göre ısı pompası avantajlı olabilir.
- Altyapı: Doğalgaz hattı yoksa ısı pompası pratik bir çıkış yolu.
Fiyat oranı: asıl belirleyici
Karşılaştırmanın kalbinde bir oran vardır: elektriğin birim fiyatı ile doğalgazın birim fiyatının ilişkisi. Isı pompası elektrik harcar ama COP sayesinde bunun katı kadar ısı verir. Yani "elektrik doğalgazdan pahalı" demek, tek başına ısı pompası pahalı demek değildir; çünkü ısı pompası aynı ısı için daha az birim enerji tüketir.
Bu iki fiyat ile, tarifeye ve döneme göre oynar. Fiyat oranı ısı pompası lehine döndüğünde işletme maliyeti belirgin düşer; tersi olduğunda doğalgaz öne geçebilir. Bu yüzden "kesin şu ucuz" demek yanıltıcıdır. Doğru olan, kendi rakamlarınla senaryoyu görmektir.
Güneş paneliyle birleşince
Isı pompasının en güçlü olduğu senaryo, çatındaki güneş panelleriyle birlikte çalıştığı durumdur. Isı pompası elektrikle çalıştığı için, o elektriğin bir kısmını kendi çatından bedavaya yakın üretirsen işletme maliyeti ciddi biçimde düşer.
Doğalgaz bu avantajdan yararlanamaz; yakıtı dışarıdan almak zorundadır. Güneş ile ısı pompası birleşince, hem elektriği kendin üretir hem de o elektriği COP sayesinde katlayarak ısıya çevirirsin. Bu birleşim, ısı pompasını uzun vadede tercih edenlerin en çok dayandığı gerekçedir. Yine de kesin sonucu kendi evinin verileriyle görmek gerekir.
Sık sorulanlar
S: Isı pompası elektrikle çalışıyorsa neden ucuz olabiliyor?
Çünkü elektriği ısı üretmek için değil, dışarıdaki mevcut ısıyı içeri taşımak için kullanır. COP sayesinde harcadığı 1 birim elektrikten çoğu koşulda birkaç birim ısı çıkarır. Bu, doğrudan yakıt yakmaktan farklı bir mantıktır.
S: Çok soğuk bir ilde ısı pompası mantıklı mı?
Çalışır, ama hava soğudukça verimi (COP) düştüğü için elektrik tüketimi artar. Sert kışların olduğu yerlerde karşılaştırma doğalgaz lehine kayabilir. Bu yüzden ilinin iklimi kararın önemli bir parçasıdır.
S: Evimde petek var, yerden ısıtma yok. Fark eder mi?
Eder. Isı pompası ılık suyla geniş yüzey ısıtmayı sever; yerden ısıtmada yüksek verim verir. Dar peteklerde su daha sıcak istendiği için verimi düşebilir. Sistem tipi, karşılaştırmayı doğrudan etkiler.
S: Kesin hangisi daha ucuz?
Herkes için geçerli tek bir cevap yok. Sonuç; elektrik-doğalgaz fiyat oranına, iklime, ısıtma sistemine ve güneş paneli olup olmadığına bağlı. En doğrusu kendi evinin verileriyle tahmini görmektir.
S: Güneş paneli ısı pompasını gerçekten avantajlı yapar mı?
Isı pompası elektrikle çalıştığı için, o elektriğin bir kısmını çatından üretmek işletme maliyetini düşürür. COP ile birleşince kendi ürettiğin elektrik katlanarak ısıya dönüşür. Kesin katkıyı evinin verileriyle hesaplamak gerekir.
Isı pompası kapasiteni ve elektriğini hesapla
Ev alanı, yalıtım, ısıtma sistemi ve iline göre önerilen kW ve tahmini yıllık elektriği ücretsiz gör.